De sluiting van dolfinaria en dierenparken met dolfijnen
Hoewel er in Europa en elders in de wereld nog steeds veel dolfinaria zijn, sluiten in de laatste jaren veel parken of bereiden ze hun sluiting voor. Niet alle dolfinaria voldoen meer aan de hedendaagse standaarden; sommige dierenparken kiezen ervoor in de toekomst te stoppen met het houden van dolfijnen. In Europa alleen al zijn in de afgelopen jaren acht parken gesloten of gestopt met het houden van dolfijnen. Andere parken werken aan een toekomstig sluitingsscenario. Dit brengt uiteindelijk problemen met zich mee. Hoe meer parken sluiten, hoe meer dieren op zoek zijn naar een nieuwe leefomgeving. En naarmate er minder instellingen overblijven om deze dieren op te vangen, moeten parken steeds vaker uitwijken naar landen buiten Europa. Daarbij wordt het transport langer en zijn de standaarden in die landen mogelijk niet gelijkwaardig aan die van Europese parken. Dit is onwenselijk voor het dierenwelzijn.
Er spelen verschillende factoren in het sluiten van dolfinaria, het publieke standpunt speelt daarin zeker een rol. Met name door de steeds luider wordende stemmen van dierenactivisten zijn er steeds meer mensen die tegen dolfinaria zijn. Dit brengt echter ook unieke problemen met zich mee. Een voorbeeld is het park Marineland Antibes in Zuid-Frankrijk. Door bovengenoemde redenen kampte het park met dalende bezoekersaantallen en werd er een wet ingesteld dat het vanaf 2026 verboden zou zijn om nieuwe dolfijnen of orka's te verkrijgen, te fokken of te tonen aan het publiek. Omdat het hele doel van een dierenpark het tonen van dieren aan publiek is en de orka en dolfijnhabitats goed waren voor bijna 80% van het park was het niet haalbaar om operationeel te blijven en sloot Marineland in 2025 de deuren. De eigenaren zochten naar een nieuwe plek voor alle dieren in het park, maar de verhuizing van de orka’s en dolfijnen werd geblokkeerd door dierenactivisten. Zij spanden rechtszaken aan en riepen overheidsinstanties op om de verhuizing te verhinderen. Inmiddels zitten de dolfijnen en orka’s al meer dan een jaar vast in Marineland, zonder dat er een goedgekeurde nieuwe locatie is. Tot nu toe is iedere verplaatsing van de dieren geblokkeerd of afgekeurd. Opvallend is dat Marineland zo’n 4000 dieren op het terrein had: vissen, haaien, schildpadden, vogels, maar ook andere zeezoogdieren zoals zeeleeuwen en zeehonden, maar de enige dieren waarvoor het vinden van een nieuwe plek problematisch bleek en waarvoor vergunningen werden geweigerd zijn de orka’s en de dolfijnen. Je ziet geen activisten protesteren tegen transport van haaien of zeeleeuwen of dat actief tegenhouden. Op z’n minst opmerkelijk. In Marineland Canada vond een gelijke situatie plaats. Het park sloot met nog tientallen beloegas op het terrein waar geen nieuwe plek voor gevonden was. Dit liep zo hoog op dat de eigenaar van het park de overheid opriep tot een oplossing te komen voor de dieren, anders zouden de dieren worden geëuthanaseerd! Intussen vierden dierenactivisten feest. "Hoera! De parken zijn gesloten!" werd er geroepen op sociale media. Ja.. maar de dieren zijn uiteindelijk de dupe. Er moet een oplossing gevonden worden voor de dieren die achter zijn gebleven en het blijven sluiten van parken maakt de situatie dus absoluut niet beter!
Waarom kunnen we de dolfijnen en orka's niet gewoon vrij laten?
Sommige mensen vragen zich af waarom de dolfijnen en orka’s niet gewoon in het wild worden vrijgelaten. Het vrijlaten van dieren die onder menselijke zorg zijn geboren, is echter praktisch en juridisch bijna onmogelijk. Het vrij laten van dolfijnen en orka's uit dolfinaria is geen optie, aangezien de dieren vrijwel allemaal onder menselijke zorg zijn geboren. Omdat de dieren zo oud worden onder menselijke zorg leven er in Europese parken hier en daar nog wat dolfijnen die origineel uit het wild zijn gekomen, maar dat was dan op een zeer jonge leeftijd of als jong opvangdier. Deze dieren hebben nooit geleerd zichzelf te voeden of te overleven in hun natuurlijke omgeving. In het wild levende dieren leren deze vaardigheden van hun ouders en groepsgenoten over een langere periode; dieren die in dierenparken zijn opgegroeid missen deze ervaring volledig. Daarnaast zijn deze dieren niet gewend aan de virussen en pathogenen die in de natuurlijke mariene omgeving voorkomen, aangezien ze zijn opgegroeid in een beschermde omgeving. Omgekeerd kunnen zij zelf pathogenen bij zich dragen die schadelijk zijn voor wilde dieren. In veel landen is het dan ook verboden om dieren die onder menselijke zorg zijn geboren vrij te laten in de natuur. Dit valt in veel gevallen onder faunavervalsing en is strafbaar. Ook hebben orka’s en dolfijnen uit dolfinaria vaak geen dialect of sociaal gedrag dat past bij de populaties in specifieke wilde gebieden. Wilde groepen hebben soms sterk gespecialiseerde sociale structuren en communicatiepatronen. Een dier dat deze dialecten niet spreekt of het gedrag van de wilde groep niet deelt, zal waarschijnlijk worden verstoten door de groep, wat een lage overlevingskans betekent. Bovendien zijn veel dieren die nu in Europese dierenparken leven geriatrisch, dit betekent op een oudere leeftijd. Dit zijn leeftijden van over de 30 jaar oud, maar vaak ook nog vele malen ouder. Hen nog op lange transporten zetten en in een compleet nieuwe omgeving introduceren, waarbij alles wat zij kennen anders is en zij alles opnieuw moeten leren wekt veel erg veel stress op en is niet goed voor het welzijn van het dier. Bij de echt extreem oude dieren is er zelfs de vraag of zij dit zouden overleven! Dit zijn namelijk processen van vele jaren, in de meeste gevallen waarschijnlijk zelfs tien jaar of meer, waarin de dieren een lange gewenningsperiode moeten ondergaan. Het is niet simpelweg een dier in de zee loslaten en klaar. Het merendeel van de dierenrechtenorganisaties en dierenactivisten zijn het er overigens mee eens dat een echte vrijlating naar het wild voor de dieren niet haalbaar is. Zij stellen vaak een ander concept voor.
Wat zijn de alternatieven?
Onder dierenactivisten wordt vaak nog over een ander concept gesproken: Een "sanctuary". Zo'n sanctuary is op zich een heel mooi concept. Een semi-wilde omgeving, zoals een baai, afgezet stuk zee of een delta met echt zeewater zoals in het Dolfinarium, waar de dieren met 'pensioen' kunnen als het ware. Hier kunnen zij zo natuurlijk mogelijk leven en is er in de hele lange termijn misschien zelfs uitzicht op een herintroductie naar het wild wanneer zij zijn gewend aan de omgeving en de lokale overheid dit als legaal bestempelt. Er is alleen één probleem: Er zijn momenteel geen sanctuaries voor tuimelaars of orka's. Er zijn wel ideeën en plannen, die met name door dierenactivisten zijn bedacht, maar voor orka's en dolfijnen is zo'n sanctuary nog nooit met succes gerealiseerd. Wel zijn er talloze geannuleerde en onsuccesvolle pogingen gedaan. Een enkele poging die wel tot de bouw van een sanctuary leidde zoals het SEALIFE Trust Beluga Sanctuary in IJsland is tot op heden onsuccesvol. Daarbij zullen de kosten echt enorm zijn. Het houden en verzorgen van zeezoogdieren is ongelofelijk kostbaar en specialistisch in onderhoud. Er zal dus echt een enorm kostenplaatje zitten aan het realiseren en behouden van zo'n sanctuary. Een kostenplaatje wat tot nu toe alleen Merlin Entertainments (een pretpark en aquariumgigant) langdurig heeft kunnen opbrengen in de vorm van het beloega sanctuary in IJsland. Dierenrechtenorganisaties die de sanctuary als dé oplossing promoten hebben simpelweg gewoon niet de middelen om zo'n project ook te realiseren en zijn vaak afhankelijk van donaties. Zo'n groot en langdurig project financieren met alleen de hoop op donaties is vaak niet realistisch. Dit zien we in de voorbeelden later in dit artikel ook terug.
Boven: Verschillende concepttekeningen van bestaande sanctuary projecten. Dit zijn seminatuurlijke omgevingen waar dolfijnen uit dolfinaria 'met pensioen' kunnen gaan.
Een "Sanctuary"
Er bestaat momenteel dus één operationele sanctuary in de wereld. Namelijk voor beloega's in IJsland. Dit project laat echter zien dat het ook erg problematisch is om dieren die zo lang in een dierenpark hebben geleefd weer te laten wennen aan een natuurlijke omgeving. Zij zijn nu al zes jaar bezig om twee dieren te laten acclimatiseren aan het leven in een baai. Tot nu toe is dat nog niet gelukt en hebben de dieren nog maar een aantal weken buiten gespendeerd van de zes jaar dat zij al in IJsland zijn. Ze zijn twee keer in de baai geplaatst om vervolgens na een aantal weken weer naar hun noodbassin te verhuizen. Dit soort verplaatsingen brengen bovendien veel stress met zich mee en op de beelden is ook te zien dat de dieren zich tijdens het transport hebben verwond. De twee beloegas konden niet goed wennen aan het leven in de baai en hun gezondheid ging achteruit, één dier heeft zelfs blijvende maagproblemen opgelopen. Het komt er dus op neer dat bedenkers van sanctuaries goede bedoelingen hebben, maar er een problematische praktijk schuilt achter het opzetten van zo'n concept. Ook moeten we goed kijken naar het welzijn van de dieren. In veel gevallen zijn zij niet beter af in een sanctuary door alle complicaties die dit met zich mee brengt. Zo zitten de dieren uit IJsland dus al zes jaar voornamelijk in een klein noodbassin, veel kleiner dan het park waar ze vandaan kwamen en hebben zij gezondheidsschade opgelopen door het project.
Het probleem met sanctuaries
Het is belangrijk om in te zien dat deze ‘sanctuaries’ hun belofte niet waarmaken. Het is slechts de schijn van veiligheid. De dieren staan bloot aan pathogenen, vervuiling en extreme weersomstandigheden. Zo is er in IJsland al eens een vertraging ontstaan door een olielek op de locatie van de sanctuary en is bij andere pogingen ook vervuiling van het gebied geconstateerd, zijn de faciliteiten beschadigd geraakt en zelfs dieren overleden door weersfactoren. Daarom moet er een kritische blik worden geworpen op sanctuaries, voor het wordt aangekaart als dé oplossing voor dieren die in dolfinaria leven. Vaak worden sanctuaries als alternatief voor dolfinaria gesteld. Wanneer men kijkt hoeveel moeite het enige operationele sanctuary al heeft met twee dieren, is het erg onrealistisch om dit als voorbeeld te nemen voor de honderden dieren die nu nog in dolfinaria leven. Vaak wordt geschreven alsof deze sanctuaries al volop bestaan en operationeel zijn. Niets is minder waar. Hieronder staat een opsomming van de sanctuaries en pogingen daartoe:
Gerealiseerde sanctuaries:
SEALIFE TRUST Beluga Sanctuary
In 2019 verhuisde pretpark en aquariumgigant Merlin Entertainments twee beloegas vanuit een eerder aangekocht park in China naar een faciliteit in IJsland. Hier zouden zij worden klaargestoomd voor het leven in een afgezette baai. Dit is het eerste professionele sanctuary ter wereld en opvallend genoeg komt dit initiatief dus niet vanuit een dierenrechtenorganisatie, maar van de eigenaar van verschillende aquaria. Dit maakt het dan zo ook zo dat dit tot nu toe de enige volledig gerealiseerde en onafgebroken sanctuary is, met de financiering en middelen om operationeel te blijven. Helaas blijkt het toch behoorlijk problematisch om dieren die zo lang in een dierenpark hebben geleefd weer te laten wennen aan een natuurlijke omgeving. Hoewel de baai is afgesloten en de dieren er worden gevoerd, verzorgd en gemonitord door medewerkers hebben zij van de zes jaar die ze nu al in IJsland zijn slechts weken buiten in de baai gespendeerd. Helaas konden de dieren niet goed wennen aan de nieuwe omgeving en ging hun gezondheid achteruit. Één van de twee beloegas heeft zelfs blijvende maagproblemen opgelopen. Inmiddels zijn de dieren al weer 5 jaar binnen in hun kleine noodbassin op het vasteland. In 2020 werd er door bezoekers van SEALIFE TRUST Beluga Sanctuary al geschreven over valse promotie en in twijfel getrokken of de baai wel een goede plek was voor de dieren. De baai ligt namelijk langs een industriële haven, er loopt een drukke scheepsroute waarbij een veerboot, cruiseschepen en speedboten voortdurend langs de baai afvaren en aan de overkant ligt een steengroeve. Hierbij is er dus het gevaar van geluidsoverlast en vervuiling vanuit de haven. De herintroductie van de beloegas naar de baai is al minimaal één keer uitgesteld door een olielek in de haven. In recentere berichten van dit jaar wordt door bezoekers ook gesproken van agressief gedrag van de dieren naar zowel elkaar als de verzorgers. Ook zou de sanctuary betaalde boottrips aanbieden naar de baai, zonder bezoekers te vertellen dat er helemaal geen dieren in de baai leven momenteel! Ook voor het zien van de dieren in hun noodbassin moeten bezoekers geld betalen. In principe zijn deze dieren dus alleen maar slechter af op het moment. Ze leven kleiner en met meer gezondheidsproblemen dan in het aquarium waar ze vandaan komen. Ook wordt er door bezoekers betaald om ze te zien, net zoals in een dolfinarium, Dit project is voor velen een voorbeeld dat een Sanctuary niet zomaar de oplossing is en zelfs een onrealistische procedure is voor de dolfijnen en orka's die nu in dierenparken leven, aangezien het nu al sinds 2019 zeer kostbaar, problematisch en onsuccesvol is om zelfs maar twee dieren te introduceren naar een afgezette baai. Laat staan de honderden dieren die nu momenteel in dierenparken leven in Europa. Bovendien komen beide beloegas origineel uit het wild en het overgrote merendeel van de dieren die nu in dolfinaria en dierenparken leven zijn daar geboren, wat nog extra complicaties kan opleveren. Als zelfs deze dieren, die origineel uit het wild komen zo slecht kunnen wennen, hoe zit dat dan met dieren die onder menselijke zorg zijn geboren?
Boven: Het verblijf van de beloegas in de baai en op de laatste foto de 'carepool' het noodbassin gevestigd op land waarin zij al weer vijf jaar verblijven.
Onsuccesvolle of achtergelaten/afgebroken sanctuaries:
Ric O'Barry's Dolphin Project: Umah Lumba
In 2019 kreeg de beruchte dierenactivist Ric O'Barry onder zijn organisatie "the Dolphin Project" vier dolfijnen in zijn eigendom die in beslag waren genomen vanuit het Hotel Melka in Bali. Deze dieren, Dewa, Rocky, Rambo en Johnny kwamen origineel uit het wild en werden in Hotel Melka klein en slecht gehuisvest. Ze werden gebruikt voor interacties met hotelgasten en sommige dieren waren in behoorlijk slechte conditie. Zo had Johnny bijvoorbeeld bijna geen tanden meer in zijn bek. Zij werden vervolgens overgeplaatst naar het Umah Lumba Sanctuary, een drijvende kooi oftewel 'zee-pen' in Banyuwedang Bay, West-Bali. In 2020, nog geen jaar na de inbeslagname overleed dolfijn Dewa. In 2022 werden de dolfijnen Johnny, Rocky en Rambo gehaast vrijgelaten, omdat de fondsen voor het sanctuary opraakten, wat mede werd veroorzaakt door de pandemie. De hekken van de constructie werden open gezet en de dieren zwommen na een tijdje door de opening. De dolfijnen zijn nog een tijdje gezien en verdwenen toen naar het diepere water en uiteindelijk de open zee. De dolfijnen hadden een zender bij vrijlating, maar de zender van Johnny, Rocky en Rambo stopte met werken snel na de vrijlating. Hierdoor was er helemaal geen tracking meer en is het lastig te zeggen is wat er met de dieren is gebeurd. Niet heel veel later na het stoppen van de tracking werd dolfijn Johnny dood gevonden, de doodsoorzaak was longontsteking. Dit werd ook door Dolphin Project zelf gerapporteerd. Inmiddels zijn de overige twee dieren al jaren niet meer gezien. De lokale bevolking heeft wel nog meerdere malen interacties gehad met de dolfijnen. Zo viel één dier vissers in de haven lastig en is er minimaal één en in andere berichten beide dieren dood gevonden. The Dolphin Project ontkent dit tot op de dag van vandaag en volgens hen heeft één van de dieren zich bij een wilde groep dolfijnen gevoegd, de vraag is hoe zij dit hebben bevestigd, aangezien de tracking al snel stopte na de vrijlating. Het is onduidelijk wat er waar is van deze verhalen aangezien er geen sectie is gepleegd op de gevonden dieren. Ook verkondigd the Dolphin Project tegenstrijdige informatie online. Op verschillende websites, staat verschillende informatie. Zo zouden volgens de ene website van the Dolphin Project alle dieren nog aanwezig zijn in de sanctuary, op de andere website staat dat ze allemaal vrij rondzwemmen en verkopen zij zelfs armbandjes waarmee je de dieren kunt tracken (ook van de al overleden dolfijn Johnny), ondanks dat zij zelf hebben gecommuniceerd dat de tracking stopte met werken kort na de vrijlating en dat Johnny is overleden. Over het echte lot van de dieren zijn nog steeds verschillende verhalen, al is het zeer waarschijnlijk dat de dieren inmiddels zijn overleden door de gehaaste vrijlating. Er wordt tot de dag van vandaag gesproken over de onprofessionele manier van vrijlating, waarbij de identificatie en de veiligheid van de dieren niet kon worden gewaarborgd en het wordt dan ook niet als een succesvol project gezien. the Dolphin Project heeft ook geen nieuwe pogingen gedaan om andere dolfijnen vrij te laten sindsdien, wel vangen zij nog schildpadden op.
Dolphin Project: Alboran Sanctuary
In 2012 werd een sanctuary opgezet in samenwerking met the Dolphin Project en Promar in de Alboránzee. Dat is het meest Westelijke gedeelte van de Middellandse Zee. Hier werd opnieuw gewerkt met een zee-pen, een soort drijvende kooi op een stuk open zee. Kort na de opzet van dit project raasde er een zware storm over het gebied waarbij een groot deel van de constructie vernietigd werd. De enige dolfijn die op dat moment in het sanctuary verbleef is aan zijn verwondingen overleden. Vervolgens werd alle promotie en communicatie over dit project verwijderd.
Archipelagos: Aegean Marine Life Sanctuary Lipsi
Het Aegean Marine Life Sanctuary Lipsi zou al sinds 2016 "in de bouwfase" zijn. Er zijn enorme donaties gegeven aan dit project vanuit verschillende Europese landen en organisaties, maar tot op vandaag de dag is er alleen een locatie benoemd. Er is nog niks gebouwd en niks klaar om dieren te ontvangen. Voor deze locatie zijn zelfs nog geen vergunningen aanwezig. Dit project wordt ook door verschillende dierenwelzijnsorganisaties gesteund en gepromoot zoals World Animal Protection. Inmiddels heeft Aegean Marine Life Sanctuary Lipsi de vergunningsaanvraag veranderd naar een opvang voor wilde zeezoogdieren die hulp en/of rehabilitatie nodig hebben, dus geen dieren uit dierenparken.
The San Paolo Dolphin Refuge: Italië
Dit is een heel erg recent project in Taranto, Italië. Het plan is om vlakbij het eiland San Paolo Europa's eerste beschermde dolfijnenreservaat op zee te openen. Het San Paolo Dolphin Refuge is ontworpen voor dolfijnen die met pensioen gaan uit dolfinaria en dierentuinen die worden gesloten. In plaats van te worden vrijgelaten in het wild, zullen de dieren in een gecontroleerde, natuurlijke zeeomgeving leven als een vorm van langdurig "pensioen". Het project wordt geleid door Jonian Dolphin Conservation en Fondazione con il Sud, met steun van de gemeente Taranto. Dit is echter nog steeds illegaal vanwege de IUCN- en Europese wetgeving. Ze mogen geen dolfijnen uit dierenparken daarheen brengen, omdat die allemaal uit andere delen van de wereld komen en de dolfijnenpopulaties in de Middellandse Zee beschermd zijn. De overdracht van ziekten moet worden voorkomen. Momenteel ligt er een "testverblijf" op deze locatie dat er ontzettend klein en onbeschermd uitziet en eigenlijk nog niet eens één dier mag huisvesten volgens de standaarden waar dolfinaria onder vallen. Verder zijn er nog geen ontwikkelingen, maar door de beschermde status van de wilde populatie in Middellandse Zee is de kans nihil dat ze er legaal dolfijnen uit dierenparken mogen huisvesten.
SANCTUARIES DIE Nooit verder KWAMEN Dan DE planningsfase
The Whale Sanctuary Project: Canada
The Whale Sanctuary Project is een project gestart in 2016, als een sanctuary dat plek zou bieden aan orka's en eventueel andere walvisachtigen uit dolfinaria. Dit sanctuary zou moeten worden gebouwd in Nova Scotia, Canada. Dit project is in de laatste jaren erg veel in het nieuws is geweest, met name omdat er al meer dan 9 miljoen(!!!!!) dollars zijn gedoneerd sinds de start van het project en er nog steeds niets gebouwd is. Ook hebben zij al meerdere malen beloofd een plek te bieden voor dieren, maar omdat zij nog geen vergunningen hebben of ook maar één paal in de grond betreffende de constructie kunnen zij die belofte keer op keer niet waarmaken. Dit begon al met het nieuws in 2023 dat de eenzame en geriatrische orka "Lolita" ook wel "Tokitae" genoemd in het dolfinarium "Miami Seaquarium" ziek was. Zo ziek dat ze niet meer mee kon doen aan voorstellingen en snel achteruit ging. Het Miami Seaquarium was daarom op zoek naar een sanctuary voor het dier. Deze keuze alleen schoot bij heel veel mensen al in het verkeerde keelgat, aangezien de orka op dit punt al 53 jaar in het park leefde en er meerdere malen kritiek was geweest op het feit dat ze te klein en alleen werd gehuisvest. Jarenlang werd er door het publiek en dierenrechtenorganisaties gevraagd of zij de orka naar een beter park of sanctuary konden verhuizen en nu pas, nu het dier stokoud en ziek was wilden zij hiermee akkoord gaan. The Whale Sanctuary werd aangewezen als de oplossing voor het dier. Tegelijkertijd werd betwijfeld of het oude en zieke dier zo'n verplaatsing en enorme verandering van omgeving wel aan zou kunnen. Uiteindelijk zullen we hier nooit achter komen omdat Lolita op 18 augustus 2023 overleed, terwijl er nog steeds geen vergunning was voor the Whale Sanctuary. Ook toen Marineland Canada sloot in 2024 en toen vervolgens ook Marineland Antibes in 2025 stapte the Whale Sanctuary Project naar voren en benoemde deze dieren uitstekende kandidaten voor het project. Vervolgens werd er ook nog een plaats beloofd voor de eenzame beloega "Bella" uit "Lotte World Aquarium" in Korea. Al snel kwam the Whale Sanctuary Project daar weer op terug. Ze zouden geen plek hebben voor twee soorten tegelijk. Inmiddels ging in 2026 de Franse regering akkoord met een verplaatsing van de orka's "Wikie" en "Keijo" van het gesloten park Marineland Antibes naar het Whale Sanctuary. Er was alleen een probleem; Het Whale Sanctuary bestaat nog steeds helemaal niet! Zij gebruiken wel keer op keer de parken en dieren die in een crisis situatie zitten als fondenswerver voor het project, maar vervolgens wordt er niets gebouwd en is er geen mogelijkheid om ook een plaats te bieden voor deze dieren. In plaats daarvan betalen de leden van de Whale Sanctuary zichzelf salarissen uit die soms uitlopen naar 175.000 dollar per jaar! Bovendien blijkt het gebied wat zij op het oog hebben momenteel vervuild met gifstoffen en dus sowieso al geen geschikte plek om een sanctuary te realiseren.
the Kshamenk Project: Argentinië
Een project met de focus om de orka Kshamenk weer vrij te laten in het wild. Kshamenk was een mannelijke orka die werd gered na een strandingsincident in de provincie Buenos Aires, Argentinië. Hij bleef meer dan 33 jaar onder menselijke zorg in het dolfinarium "Mundo Marino" tot zijn dood in december 2025. Jaren geleden kwam ranger Roberto Bubas, die ervaring had met wilde Argentijnse orka's met een plan om Kshamenk weer vrij te laten in het wild. De overheid heeft dit plan in 2013 afgewezen omdat er een te groot risico was voor de wilde populatie orka's. Kshamenk had namelijk al een aanzienlijke tijd doorgebracht onder menselijke zorg en leefde samen met dolfijnen. De pathogenen die Kshamenk bij kon dragen evenals het afwijkende gedrag wat hij weer zou kunnen aanleren aan de wilde dieren werd als een te groot risico gezien voor de wilde populaties en zou ook extra complicaties met zich mee brengen voor Kshamenk's eigen welzijn en het succes op slagen.
Ras Laflouka: Marokko
Dit is een plan dat al in 2001 werd opgebracht en daarmee één van de oudste plannen voor een sanctuary is in deze lijst. Uiteindelijk in 2013 permanent geannuleerd is. Het project bleek te veel kosten met zich mee te brengen en er waren problemen met de fondsenwerving. Ook de lokale regering en politiek stonden niet achter dit project en als gevolg daarvan er zijn nooit vergunningen uitgegeven.
De Rode Zee: Egypte
Een project dat werd voorgesteld door Duitse dierenactivist Jürgen Ortmüller, hoofd van de "cetacean protection group WDSF". Hierbij zouden ex-dolfinaria dolfijnen worden vrijgelaten in de Rode zee bij Egypte. Dit project is in 2014 afgekeurd door de lokale overheid vanwege faunavervalsing. In Europese dierenparken leven namelijk Atlantische tuimelaars (Tursiops truncatus) en in de Rode Zee leeft de langbektuimelaar. (Tursiops aduncus). Ortmüller was jarenlang heel fel in de onderwerpen dolfijnen onder menselijke zorg en sanctuaries. Hij heeft vele donaties binnen gehaald in zijn projecten en plannen. Uiteindelijk bleek dat er oplichting in het spel was. Zo vroeg hij bijvoorbeeld donaties om naar het dolfinarium "Dolphin Reef Eilat" in Israël te gaan om daar professionele gesprekken te hebben over het houden van dolfijnen in een natuurlijke setting. Dit bestempelde hij op zijn social media als een succesvolle trip en goede gesprekken. Vervolgens werd er door Dolphin Reef Eilat gereageerd dat Ortmüller daar helemaal nooit geweest is en zeker geen gesprek heeft gevoerd met hen. Uiteindelijk kwamen al zijn praktijken aan het licht en is hij verdwenen in het hele debat over sanctuaries.
Delphinorove Etang de Berre: Frankrijk
Het project 'Delphinorove' werd bedacht door Guy Imbert, oceanograaf en onderzoeksleider bij het CNRS. Het idee was om het Rove-kanaal (een geblokkeerd en ongebruikt kanaal waar volgens het Berre-vijvercontract zeewater in gepompt mag worden) te gebruiken om een rehabilitatiecentrum te creëren voor dolfijnen uit dolfinaria die niet meer aan de normen voldoen, en hen zo een meer natuurlijke leefomgeving te bieden. Het centrum zou een klein aantal dolfijnen tegelijk kunnen behandelen op een gebied van enkele tientallen hectares, met als uiteindelijk doel ze weer in zee vrij te laten. Dit project was ook bedoeld om het imago van de Étang de Berre te verbeteren en de banden met de vissersgemeenschap te versterken. Dit project was uiteindelijk het onderwerp van een symposium dat in april 2014 in Vitrolles werd georganiseerd door een samenwerkingsverband van verenigingen. Het symposium bracht ongeveer 80 mensen samen en besprak de verschillende voorwaarden voor het uitvoeren van een dergelijk project. Ook werd het verhaal van 'Fanny', de tuimelaar die zich in de jaren negentig in de Golf van Fos had gevestigd en graag met kinderen speelde in het kanaal van Port Saint Louis du Rhône, opnieuw onder de aandacht gebracht. Het project vereiste een volledige haalbaarheidsstudie. Uiteindelijk is het in 2018 geannuleerd vanwege problemen met verkrijgen van fondsen, de overheid weigerde mee te betalen aan de kosten en het kanaal was meer vervuild dan uiteindelijk werd gedacht. Ook zou het aanvoeren van zout water veel meer complicaties met zich meebrengen dan voorheen gedacht.
Blue Dolphin Freedom Center: Italië
Opnieuw een initiatief door the Dolphin Project, in samenwerking met lokale organisaties. Opnieuw onsuccesvol en zoals bij andere projecten geannuleerd en de website en alle online sporen zijn verwijderd van het internet.
St Tropez Sanctuary: Frankrijk
Een plan om de dolfijnen die in het dolfinarium van "Parc Asterix" leefden naar een sanctuary te brengen toen bekend werd dat dit dolfinarium ging sluiten. Er was geen steun en ook geen fondsen beschikbaar. Dit project is nooit uit de eerste planningsfase geraakt en de dolfijnen zijn uiteindelijk naar andere dolfinaria verhuisd waar zij nu nog steeds leven. Één ziek en geriatrisch dier genaamd Femke werd geëuthanaseerd om haar het transport en opnieuw wennen aan een compleet nieuwe locatie te besparen.
Coffs Harbor: Australië
Een plan uit 2018 om Zippy, Bella en Jet, de laatste drie dolfijnen die in het dolfinarium van Coffs Harbor leven naar een sanctuary te verplaatsen. In 2018 werd een voorstel gedaan voor een omheind gebied met netten in de plaatselijke haven om meer ruimte en een natuurlijke omgeving te bieden aan de dolfijnen, die niet meer in het wild kunnen worden uitgezet. Er volgde een periode van zes jaar waarbij verschillende haalbaarheidsstudies tussen het Coffs Coast Wildlife Sanctuary (voorheen bekend als Dolphin Marine Conservation Park) en Action For Dolphins en World Animal Protection werden uitgevoerd. Uiteindelijk werd in 2024 door alle partijen unaniem besloten dat het beter was voor het welzijn van de dieren als zij de rest van hun leven spendeerden in de vertrouwde omgeving van het dolfinarium.
Brest Sanctuary: Frankrijk
Een plan van Sea Shepherd uit 2024. Dit is nooit uit de planningsfase gekomen, er was geen financieel plan, er waren geen fondsen en uiteindelijk is het in 2025 geannuleerd omdat de beschikbare locatie langs een militaire basis bleek te liggen.
Azorean Dolphin Sea Sanctuary: Azoren
Een plan van organisatie "Dolphins Gofree". Op de website wordt het beschreven als "Een in België gevestigde non-profitorganisatie met een internationaal team van experts en wetenschappers, die allemaal één doel voor ogen hebben.' Er wordt sinds 2021 gevraagd om donaties. Sinds de aankondiging van dit project zijn er geen operationele ontwikkelingen.
Corse Dolphin Sanctuary: Corsica
Nooit uit de planningsfase geraakt, geen website, geen informatie en geen fondsen.
Project om Orka Naja naar het wild terug te brengen: Rusland
In 2023 stierven er onverwacht twee orka's in het Moskvarium, een dolfinarium in Rusland. Hierdoor bleef de vrouwelijke orka "Naja" alleen achter. Tot overmaat van ramp bleek ze ook nog drachtig te zijn en heeft haar kalf het niet lang overleeft. Inmiddels leeft de eenzame orka nog steeds alleen in Moskvarium. Er werd gepraat over een plan om Naja naar een sanctuary te brengen, maar dit is nooit verder tot ontwikkeling gekomen.
Project Anima, Cetacean sanctuary: Japan
Een plan om in Japan een sanctuary voor dolfijnen op te zetten. De website bestaat sinds 2024 en beschrijft alleen een concept met een aantal tekeningen. Er is geen locatie bekend en er zijn geen fondsen.
National Aquarium Baltimore: Verenigde Staten
Dit aquarium in Baltimore zoekt al sinds 2016 een project met locatie om de dolfijnen die in het park leven een pensioen te gunnen in een sanctuary. Zij hebben zelfs gesprekken gehad met verschillende projecten die hierboven genoemd worden, maar er is nog steeds geen haalbaar project gevonden met een locatie die klaar is om dieren te ontvangen. Het National Aquarium heeft ook verschillende projecten afgewezen omdat het welzijn van de dieren niet kon worden gegarandeerd.
Maar wat dan wél?
De conclusie is vrij duidelijk: Sanctuaries zijn momenteel gewoon niet realistisch. Ze zijn specialistisch, duur in bouw en onderhoud en geven geen garantie tot succes. Vaak komen ze de planningsfase nog niet eens uit en zijn geen directe oplossing voor de honderden dieren die nog in in Europese dierenparken leven. Wat is dan echter wel de oplossing? De modernisering van bestaande dolfinaria en de bouw van grotere, natuurlijke leefomgevingen in dierenparken! Het Dolfinarium in Harderwijk was in 1997 al baanbrekend met de DolfijnenDelta. Dit is een groot buitenverblijf met echt zeewater, wieren, planten en zelfs andere dieren zoals vissen en garnalen. Hier leven de dieren in een natuurlijke omgeving, maar wel beschermd. Waterkwaliteit en temperatuur kan worden gemonitord, de dieren staan niet bloot aan extreme weersomstandigheden en het is makkelijker om de dieren (medisch) te verzorgen en verrijkt te houden. De meeste dolfinaria en andere dolfijnverblijven die nu operationeel zijn volgen nog de klassieke bouw met kale, betonnen constructies en acryl of glaswanden, vaak nog met de voormalige shows in gedachten. Er zijn echter al een aantal parken met een soortgelijke 'lagune' zoals in Harderwijk. De aansporing voor dierenparken om te volgen in deze manier van dolfijnen houden lijkt hierbij de beste optie voor de nabije toekomst. In 2025 kondigde dierenpark Zoo de Beauval het "Dolphin Center" project aan. Dit zouden zij op aansporen en in samenwerking met de Franse overheid willen realiseren om de dolfijnen van het gesloten Marineland, maar ook andere dieren uit Europese dolfinaria een nieuw onderkomen te bieden.
Dit project zou een bijzonder groot dolfijnencomplex worden. Het project met enorme lagunes, zou groter zijn dan welk dolfijnenverblijf dan ook en zo'n 20-25 miljoen euro gaan kosten. Het is bedoeld voor 20-25 dolfijnen vanuit dolfinaria die gaan sluiten of niet meer aan de standaarden voldoen. Beauval heeft ook gezegd dat zij verzorgers uit dolfinaria willen betrekken bij dit project, die na een sluiting over zouden kunnen gaan naar Beauval, aangezien zij de ervaring en expertise hebben om voor de dieren te zorgen. Dit wordt een concept zonder shows, maar wel met een "studie- en onderzoekscentrum". De bedoeling is dat de dolfijnen daar van hun pensioen kunnen genieten in een natuurlijke omgeving, maar wel worden verzorgd door deskundigen. Eigenlijk lijkt dit heel erg op de verschillende sanctuary concepten die we hierboven hebben behandeld, maar dit project wordt juist door dierenwelzijnsorganisaties sterk bekritiseerd als een 'verkapt' nieuw dolfinarium. Het veroorzaakt momenteel best veel controverse omdat het volgens dierenactivisten juist in strijd zou zijn met dierenwelzijn en het uitfaseren van dolfijnenshows en -fokprogramma's in Frankrijk, ondanks dat de overheid volledig achter dit project staat. Hierdoor is het nu onzeker of dit project ook echt gerealiseerd zal worden. Als zelfs dit project niet wordt goedgekeurd door dierenactivisten en welzijnsorganisaties blijft nog altijd de vraag: Wat dan wél? In de huidige situatie zal er toch een oplossing moeten komen voor de dieren uit de gesloten parken. Samenwerken met de parken en de verzorgers die ervaring hebben met de dieren lijkt hierbij de meest logische stap voor een succes op slagen en het welzijn van de dieren te garanderen.
Boven: Natuurlijke verblijven in Dolfinarium Harderwijk en Discovery Cove Orlando en een concepttekening van het Dolphin Center in Zoo de Beauval, een project in ontwikkeling. Opvallend is dat deze foto's meer overeenkomen met de concepttekeningen van de sanctuaries dan de eigenlijke gerealiseerde sanctuaries, wat vooral drijvende kooien zijn.